Fiyatlarda Manipülasyon
Daha önce “Haksız Fiyat” (bk. https://www.milatgazetesi.com/haksiz-fiyat) başlıklı bir makale yazmıştım. Daha doğrusu tarımsal ürünlerin tarla ve perakende (manav) fiyatları ile ilgili çok sayıda bilimsel makaleler hazırladım ve popüler bilim (köşe) yazısı kaleme aldım (bk. örnek https://www.milatgazetesi.com/tarla-ve-manav-fiyatlari). Bu yazılarımda özetle gıdalarda perakende fiyatları konusunda yapısal ve spekülatif (belki de doğrusu manipülatif) bir sorun olduğu düşüncesini iddia ettim.
Son olarak karşılaştığım perakende kuru üzüm fiyatları konuyu tekrar gündemime almaya teşvik etti:
Karşılaştığım örneğin benzerlerine başka gıda ürünlerinde de rastlamak mümkün!
Önce haksız fiyata açıklık getirelim! Bunun için bir yönetmenliğe başvuracağım. Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu adlı bir kurum var olup bir yönetmenliği bulunmaktadır. Bu yönetmenlikte haksız (fahiş) fiyatı ne olduğu tanımlanmıştır
Fahiş
Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği’ne göre “fahiş fiyat artışı” şudur: “Olağanüstü hâl, afet ve ekonomik dalgalanma dönemleri ile diğer acil durumlarda üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından satışa sunulan ve kamunun beslenme, sağlıklı yaşama ve korunma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için zorunlu olan mal ve hizmetlerin fiyatında girdi ve diğer üretim maliyetlerindeki artış gibi haklı bir sebebe dayanmaksızın yapılan aşırı ve adil olmayan artış.”
Yani fiyat artışı “haklı bir sebebe dayanmaksızın yapılan aşırı ve adil olmayan artış” ise fahiş ve haksız olarak nitelendiriliyor.
Fahiş Arapça ölçüyü aşan, aşırı, çok fazla olan anlamında bir sıfattır. Yönetmenlikte aşırı karşılığı fahiş; adil olmayan ise haksız olarak düşünülebilir. Haksız hak ve adalete uygun olmayan anlamında bir sıfattır.
Satış noktalarında yetkililerin yüksek fiyatlar için bir işlem yapmamasından fiyatların adil ve normal olduğu anlamı çıkartılabilir. Zaten yönetmenlik fiyat artışının “haklı bir sebebe dayanması” konusunu kabul ediyor.
Sorun yapısal olduğu kadar manipülatiftir. Bunu, yukarıda da belirttim gibi önceki yazılarımda değerlendirmiştim, ilgilenenler bakabilir.
Gelelim karşılaştığım örnek fiyata:
Kuru üzüm
İkametgâhıma 150, 300 ve 600 metre arası ile üç perakende satış birimi var. Her üçünde de ithal Özbek Çekirdeksiz Kuru Üzümü dökmeolarak satılmakta. Fiyatları ise kilogram için düşük (400 TL), orta (550 TL) ve yüksek (700 TL) şeklinde üç grupta. Mekân/dükkân dışında bir farklılık yok. Kaldı ki mekânlarda aynı cadde üzerinde bulunmakta.
Soru: Aynı ürün için fiyatlar neden farklı?
Bu durumu bilimsel/rasyonel olarak şu 3 ana başlık altında izah edebiliriz:
-Tedarik zinciri ve operasyonel maliyetler (nerede satılıyor?)
-Ambalaj, markalama ve algı yönetimi (nasıl sunuluyor?)
-Zamanlama ve müşteri segmentasyonu (kime, ne zaman satılıyor?)
Bu izahların hiç biri yaptığım araştırmada karşılaştığım örnekteki fiyat farklılıklarını açıklamaya yetmiyor!
Durumu özetledikten sonra düşük fiyatlı satıcıdan farklılığı izah etmesini istedim: Bu ürünü “alışını (maliyetini) %5 artırarak sattığını” söyledi… O zaman bu ürün piyasada tahminen alış fiyatı %80-100 oranında artırılarak satılıyor.
Sonuçta şikâyet yoksa kimse karışmadan bu düzen işleyip gidiyor.
Peki kontroller! Herhalde sorumluluk makamında olanlar kontrol mekanizmasını iyi çalıştırması lazım. Bu serbest piyasaya ters değildir.
Son söz: Bir malın fiyatı, sadece edinmek isteyen kişiye bırakılmamalı.
YORUMLAR