Aynı Noktadan Çıkıp Ayrı Yerlere Varılan Bir Hikâye...
Adana ve Gaziantep’in İhracat Serüveni
Bazen şehirlerin kaderi, rakamlarda saklıdır. Adana ile Gaziantep’in son 25 yıllık ihracat performansı da tam olarak böyle bir hikâye anlatıyor: Aynı çizgide başlayan, ama bambaşka noktalarda biten bir yolculuk.
2000’li yılların başına gidelim. O dönemde Adana ile Gaziantep’in ihracat hacimleri neredeyse başa baştı.
Gaziantep’in ihracatı 400–600 milyon dolar bandındayken, Adana da 400–500 milyon dolar seviyelerindeydi. Sanayi altyapısı, nüfus, coğrafi avantajlar ve hatta liman erişimi açısından Adana’nın geri kaldığını söylemek zordu. Hatta bazı açılardan Adana daha avantajlıydı.
Ama bugün geldiğimiz noktada tablo dramatik biçimde değişmiş durumda.
Gaziantep, 2010 yılına gelindiğinde ihracatını yaklaşık 3,5 milyar dolara çıkarmıştı. Aynı yıllarda Adana 1,5–2 milyar dolar bandında seyrediyordu. Aradaki fark açılmaya başlamıştı ama hâlâ “telafi edilebilir” bir mesafeydi.
Asıl kırılma 2010 sonrasında yaşandı. Gaziantep sanayisini büyüttü, OSB’lerini genişletti, ihracatçı firmalarını küresel pazarlara taşıdı. 2022 sonunda Gaziantep’in ihracatı 10,5 milyar dolar seviyesine ulaştı ve Türkiye toplam ihracatının yaklaşık yüzde 4’ünü tek başına gerçekleştirir hale geldi. 2024 ve 2025’te de bu seviye korunarak yaklaşık 10–10,1 milyar dolar bandında seyretti.
Adana ise aynı dönemde daha sınırlı bir artış gösterdi. 2010’lar boyunca ihracat 1,5–2 milyar dolar aralığında kaldı. 2024’te yaklaşık 3,1 milyar dolar, 2025’te ise 3,0 milyar dolar civarında bir ihracat rakamına ulaşıldı. Elbette bu artış küçümsenecek bir şey değil; ancak Gaziantep ile kıyaslandığında fark artık yapısal bir uçuruma dönüşmüş durumda.
Bugün basit bir tabloya baktığımızda gerçek tüm çıplaklığıyla ortada:
- 2000’ler başı: Şartlar neredeyse eşit
- 2010: Gaziantep Adana’nın yaklaşık iki katı
- 2022–2025: Gaziantep, Adana’nın üç kattan fazla önünde
Bu noktada meseleyi sadece “şehirler arası rekabet” olarak okumak yetersiz kalır. Asıl soru şudur:
Aynı şartlardan yola çıkan iki şehirden biri neden sanayi ve ihracatta sıçrama yaparken, diğeri potansiyelinin gerisinde kaldı?
Gaziantep örneği; üretim odaklı büyümenin, organize sanayi bölgelerinin etkin yönetiminin, ihracatçı kültürünün ve yerel aktörler arası uyumun ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor. Adana cephesinde ise uzun yıllardır konuşulan ama bir türlü aşılamayan yapısal sorunlar dikkat çekiyor: sanayi çeşitliliğinin sınırlı kalması, yatırım iştahının düşmesi, OSB’lerin potansiyelinin tam kullanılamaması ve kent vizyonunun ortak bir hedefe yöneltilememesi.
Bugün artık mesele “neden geri kaldık?” sorusunu tekrar tekrar sormak değil; bu soruyu siyasetçiler, STK’lar, üniversiteler ve iş dünyasıyla birlikte açıkça tartışabilmek meselesidir.
Çünkü rakamlar susmuyor!
Ve rakamlar, Adana’nın hâlâ büyük bir potansiyele sahip olduğunu ama bu potansiyelin kararlı bir üretim ve ihracat stratejisiyle buluşturulamadığını söylüyor.
Gaziantep’in hikâyesi bir başarı öyküsüyse, Adana’nınki henüz yazılmayı bekleyen bir hikâye. Ama zaman, bu hikâyenin lehine işlemiyor.
YORUMLAR